Wczoraj Republika Południowej Afryki świętowała 18-lecie wolnych wyborów i zakończenia ery Apartheidu. Wielkie święto wielkiego wydarzenia wywalczone przez dzielnych ludzi.

(ulica Soweto township)

RPA to najszybciej rozwijający się i najbogatszy kraj Afryki z ponad 285 miliardami dolarów produktu krajowego brutto, głównie dzięki swoim licznym zasobom naturalnym. W RPA jest 40% światowych zasobów złota, ogromne złoża diamentów czy 80% zasobów węgla Afryki. Miasta jak Johannesburg i Cape Town rozwijają się niesamowicie szybko – czego symbolem są nowe centra biurowe i handlowe. Jest kraj też bardzo zróżnicowany kulturowo czego przykład jest 11 oficjalnych języków.

(sklep mięsny w Soweto)

BBC nadało wczoraj specjalny program o rocznicy zakończenia apartheidu, gdzie rozradowani ludzi opowiadali jak ich życie się zmieniło się na lepsze przez ostanie lata. I to prawda.

(cywilizacyjne dodatki, na górze kran z wodą, poniżej nowe toalety - każde z tych cudów techninki "obsługuje" od kilku do kilkunastu rodzin)

Ale RPA to także miejsce wielu biednych ludzi nie mających dostępu do bogactwa ich kraju, żyjących często we współczesnych gettach zwanych township. Township są to całe dzielnice miast, które powstały jeszcze w czasach apartheidu, gdy biała mniejszość dokonała fizycznej segregacji ludności przenosząc ludność określonej rasy w specjalnie wyznaczone dzielnice. I tak biali, czarni, kolorowi czy hindusi żyli oddzielnie w swoich enklawach.

(domy w townships)

W towships mieszkał Neslon Mandela czy Desmond Tutu. W township rodziły się protesty i walka z apartheidem. W Towsnhips pogłębiała się bieda. W township bieda pogłębia się dalej.

(fryzjer)

Będąc w RPA byłem w dwóch takich miejscach – w słynnym Soweto w Johannesburgiem i w największym twonship w Cape Town. Podróż z centrum kwitnących miast w township jest jak podróż w czasie. Z miejsce gdzie ludzie się bogacą korzystając w pełni co życie może zaoferować do miejsc gdzie ludzi walczą o przetrwanie z dnia na dzień.

(dzieci townships)

Kontrast jest przerażający.  Tylko kilka lub kilkanaście minut z centrum miast wiele milionów ludzi żyje w kartonowych lub blaszanych domach, bez elektryczności, bez bieżącej wody czy kanalizacji. Nowe władze przychodzą do twonship tylko przed wyborami przynosząc nowe obietnice które mają być nie spełniony po tym jak już zostaną wybrani.

Oficjalnie rząd inwestuje w township ale pieniądze te bynajmniej nie docierają do tych którzy je potrzebują. Towship jest nadal wygodnym miejscem do trzymania biednych z dala od bogatych centrum miast. Tylko, że teraz już ciężko winić za to to tych innych – teraz – tych rasistowskich białych.

W township przemoc jest na porządku dziennym. Codzienni kilkanaście kobiet i dzieci jest gwałconych. Dzieci rodzą dzieci. HIV jest powszechny. Narkotyki rzeczywistością i sposobem na ucieczkę. Bez pracy, bez nadziei w kręgu biedy siedzą apatycznie przyglądając się turystom przychodzącym oglądać ich życie na organizowanych wycieczkach. Wycieczki muszą być organizowane, ponieważ jest zbyt niebezpiecznie, żeby pójść tam bez lokalnej „ochrony”.

Ja byłem w wielu biednych miejscach i rozumiem, że nowe kraje potrzebują czas na uporządkowanie przeszłości ale RPA jest czymś innym. Tutaj jest sprawnie funkcjonujący rząd,  niesamowite rezerwy naturalne generujące wielki przychód więc nie musi być tak jak jest teraz. Niestety  ci którzy na sztandarach wolności i równości przejęli władze zapomnieli o tych, w imieniu których tą władze teraz mają.

To smutne, że ci sami bohaterowie, którzy jeszcze tak niedawno walczyli z apartheidem ryzykując swoje życie teraz pławiąc się w bogactwie ignorują miliony cierpiących.  Jak mi często powtarzano w township wcześniej radził rasowy apartheid a teraz nowy apartheid pieniądza.        

Polski rząd jak powszechnie wiadomo prowadzi program pomocy Polakom na wschodzie, w tym i w Kazachstanie. Program ten obejmuje między innymi promocje polskiej kultury, repatriację i naukę języka polskiego – i o tym ostatnim teraz trochę.

(dom nauczyciela w Pietrowce gdzie mieszka Marcin)

Od kilku lat do Kazachstanu przyjeżdżają polscy nauczyciele, żeby uczyć dzieci i dorosłych polskiego pochodzenie ich kiedyś to ojczystego języka. Warunki pracy i życia tych nauczycieli są generalnie dobre ale bywają ciekawe wyjątki – i o tym też teraz trochę.

(pokój Marcina)

Pan Marcin, a raczej Marcin bo on nie czyje się swobodnie z formą „na Pan” przyjechał do Kazachstanu rok temu, jest to już drugi raz jak jest w Kazachstanie ale postanowił nie przedłużyć kontraktu i niedługo będzie wyjeżdżał – i o tym też potem trochę.

(składzik i lokalny transport Marcina)

Marcin mieszka w wiosce Pietrowka położonej około 70 km on stolicy Astana ale miejsce to różni się od szybko rozwijającej się, jednej z najmłodszych stolic świata – i o tym też będzie trochę.

(główna ulica Pietrowki)

Marcin jest nauczycielem języka polskiego. Mieszka w wiosce w środku stepu i uczy jak dobrze pójdzie do 35 dzieci. Jak robi się cieplej do dzieci mniej chętnych do nauki. Cóż, ciężko konkurować ze słońcem, szczególnie jak przez pół roku w Pietrwoce panuje zima. Określenie panuje nie jest przypadkowe – temperatura dochodzi tam do minus 40 stopni. A czasami nawet i gorzej bywa. Jak temperatura spada poniżej 30 stopni mrozu to władze zamykają szkoły i zajęcie Marcina wtedy to głównie… przetrwać.

(mieszkańcy Pietrowki)

A przetrwać nie jest bynajmniej łatwo. W domu, w którym mu przydzielono są trzy małe pokoje, kuchnia razem z łazienką i składzik. Mieszka tam w zależności od pory roku od 3 do 5 osób, więc większość czasu Marcin dzieli pokój z Kazachskim nauczycielem. Pewnie wolałby dzielić go z Kazachską pielęgniarka, która też tam mieszkała ale a) Marcin ma dziewczynę, b) pielęgniarka tradycyjna , c) jakoś nie tak. Dom, w którym mieszka Marcin przynależy lokalnej gminie więc mieszkają tam wszyscy szczęśliwcy pracujący w Kazachskim systemie edukacji i zdrowia których zesłali oddelegowali do Pietrowki.

(tablica ogłoszeń "czas zamawiać ptaki"

W domu kuchnia jest, łazienka jest – i to wszystko razem w jednym pomieszczeniu. Mówiąc konkretnie cała łazienka to prowizoryczny zlew stojący w kącie z wodą spływającą do pojemnika ustanowionego na podłodze. To musi być ciekawe jak 5 osób tam się myję wyginając nad tym zlewem. Myślę, że mieszkającemu kazachskiemu nauczycielowi WF, który też tam mieszka wychodzi to o wiele lepiej niż poloniście.

(piec kuchenny i zlew do mycia - czyli kuchnia i łazienka w jednym)

Woda jest, nawet i bieżąca i tylko 100 metrów od domu. Znaczy latem 100 metrów, zimą kilkaset metrów od domu bo ten kran na ulicy który jest bliżej jakoś szybko zamarza.

(u góry uliczna studnia z woda do domu, na dole polska gościnność)

Ocieplenie – jest – w kuchni stoi piec wiec jak się w nim napali to w domu robi się ciepło. Więc jak się ma czym palić, a to nie zawsze jest pewnik, to wtedy może i od dymu nie wiele widać ale ciepło jest. Od suszonych rzeczy też nie najlepiej w domu pachnie ale można się przyzwyczaić. Jako, że ani węgiel ani drewno nie przysługują mieszkańcom to podwórko domu się systematycznie powiększa. Płot za oknem już nie przeszkadza, drzwi do drewutni już się nie są niedomykające, itp. W końcu jak coś się spaliło to już nie przeszkadza.

(Marcin w klasie, w której uczy polskiego, w ręku skarpetka gąbka do ścierania tablicy)

Do częstego wychodzenia jest też oczywiście wychodek. Taki swojski, drewniany na podwórku z dziurą gdzie należy. Trochę się przepełnił wiec kilka ostatnich weekendów Marcin stara się wykopać większą dziurę na to co nauczyciele strawili, ale tylko ostatnio jest to możliwe gdyż wcześniej ziemia była zbyt zamarznięta. Tak czy owak, jak na zewnątrz minus 40 to z wychodka nie da się korzystać więc mieszkańcy Domu Nauczyciela w Pietrowkie robią to (i nie chodzi o seks) w drewutni. 

(szkoła gdzie uczy Marcin)

Komunikacja – jest. Marcin ma jak i niektórzy telefon komórkowy. Co prawda sam za niego musi płacić ale działa. Co prawda działa tylko na parapecie okna ale dzięki przybitego kawałka drewna telefon tam można teraz nawet postawić. Więc jak wiatr przywieje sieć Marcin dostaje sms.

(w poszukiwaniu sieci)

Marcin uczy w trzech szkołach które są rozrzucane w odległości 45 km od siebie. Marcinowi nie przysługuje transport, auto czy przejazd autobusem, który i tak rzadko kursuje. Marcin więc żeby dojechać do szkoły prosi lokalnych kierowców o podrzucenie ale regularnie korzysta z usług znajomego – on zajmuje się przewozem pracowników masarni. Jak sam mówi pewnie nie wszyscy oni to rzeźnicy ale jak wnioskował po ich twarzach to niemało oni w życiu widzieli.    

(jedna ze szkół gdzie uczy Marcin)

Z sąsiadami Marcin ma dobre stosunki. Wita się z nimi jak ich spotyka, czasem pożycza od nich węgiel, jak ich kura zniesie jajko na podwórku Marcina to jest jajecznica, niekiedy poczęstują wódką. Marcin kiedyś nawet starał się z nimi porozmawiać ale nie mogli znaleźć jakoś wspólnych tematów. O zamarzniętym psie znalezionym na śmietniku wraz z łańcuchem na szyi sąsiadowi nie było „interesno”, a Marcinie jakoś nie chciało się słuchać o sukcesach Prezydenta kraju. Szkoda, że nie wpadli że zawsze można pogadać o dupach – to zawsze działa.

(hodowla Marcina)

Niedługo święto 3tego maja. Ambasada RP w Astanie już wysłała zaproszenia dla korpusu dyplomatycznego i lokalnych władz na przyjęcie w hotelu Radisson. Marcin też organizuje świętowanie dnia Konstytucji. Już wyciął krzaki za domem; będzie ognisko i lokalni Polacy.  I żeby było jasne dopiszę, że jestem dumny i z Ambasady i z Marcina (bez jakiegoś sarkazmu) – wszyscy starają się upamiętnić ten ważny dla Polaków dzień – i każdy jak może najlepiej.

(prąd w szkole jest)

Marcin nie postanowił wyjechać z Kazachstanu dlatego, że żyje w ciężkich warunkach ale dlatego że już nie wierzy w swoją misję tutaj. Myślę, że coraz mniej ludzi wierzy w tą misję ale pewnie będzie to trwało do póki i rząd nie przestanie w to wierzyć i utrzymywać iluzję szerokiej i kompleksowej pomocy dla podtrzymania języka polskiego w Kazachstanie. 

(dzieci Pietrowki)

Jako, że Marcin jest nauczycielem języka i literatury polskiej myślę, że trafne będzie nawiązanie to naszych lektur. Dla mnie Marcin to współczesna Siłaczka a raczej Siłacz Ministra Spraw Zagranicznych RP. A może bardziej jak Nasza Szkapa? Sam już nie wiem.

(Marcin)



Jak jestem w Kazachstanie już dwa lata tak nadal nie mogę zrozumieć stosunku Kazachów do koni. 

(Stepy niedaleko od Astany - lato 2011)

Koń jest bardzo mocno ugruntowany w tradycji wszystkich ludów koczowniczych, w tym oczywiście i Kazachów. Kazach rodził się, żył i umierał na stepie no i co kilka miesięcy lub tygodni zmieniał miejsce zamieszkanie (przebywania). Pakował swój mobilny dom (jurtę), żonę, tabun dzieci i gnał owce na nowe pastwiska w zależności od pory roku. Więc koń zawsze był na wagę złota. Dobrą kobietę zawsze można było gdzieś porwać a z koniem już tak łatwo nie było. Tym bardziej, że przecież i do porwania kobiety koń był potrzebny.

(Stepy niedaleko od Astany - lato 2011)

Dlatego koń jest tutaj wielbiony. O koniach się mówi, pisze i konie się posiada. Konie to cześć tradycji i teraźniejszości. Jak się urodzi chłopiec to robi mu się zdjęcia lub maluje obraz jak siedzi w siodle. A trzeba pamiętać, że Kazachstan to nie jest zacofany kraj – to bardzo nowoczesny i szybko rozwijający się kraj gdzie pewnie jest o wiele więcej Porsche Cayenne na metr kwadratowy niż w Polsce.

(Stepy niedaleko od Karagandy - zima 2012)

Konie też są wszędzie w krajobrazie. Są wszechobecne na stepach gdzie galopują stadnie.  To naprawdę niesamowity widok zobaczyć konie na swobodzie.

(Stepy niedaleko od Karagandy - zima 2012)

A jednocześnie koń to podstawowy składnik kazachskiego menu. Na wszystkich ważnych uroczystościach jak i w dzień powszedni. Podaje się je w różnych formach, od kiełbasy jako przystawka do mięsa jako danie główne.

(Stepy niedaleko od Karagandy - zima 2012)

Na przykład najbardziej tradycyjna potrawa tutaj to besparmak – to są takie duże płaty rozgotowanego makaronu z dużą ilością mięsa końskiego. Tą potrawę zapija się bulionem z ugotowanego mięsa końskiego. Besparmak musi być na każdym stole kazaskim i je się go rękami. 

(takie konie też można na stepie spotkać - niedaleko od Astana Lato 2011)

Często pytam lokalnych ludzi jak oni godzą tą miłość do żywych koni w stepie i mniej żywych na ich talerzach ale oni do końca nie mogą zrozumieć o co im właściwie chodzi. Za każdym razem mi cierpliwie tłumaczą, że są inne konie to jeżdżenia na nich i inne hodowle na mięso. 

(ta sama wersja "innego" konia tylko na wietrze - niedaleko Astany lato 2011)

Vot takoy paradoks

(współczesna wersja konia w Kazachstanie - Boravoye, zima 2010)

Niecały miesiąc temu zacząłem pracować w Azji środkowej a dokładnie w Kazachstanie. Moja nowa praca wymaga częstych wyjazdów, głównie do krajów tego subregionu. I nic w tym dziwnego, ze dostałem polecenie wyjazdu służbowego czyli tzw business trip lub komandirovki do Uzbekistanu. 

 Dostałem do ręki bilet elektroniczny i dokument potwierdzający otrzymanie wizy na lotnisku w Taszkiencie. Wyruszylem na lotnisko gdzie dowiedziałem się, ze lece liniami uzbeckimi czyil tzw. Uzbekistan Airlines. O jakosci lini lotniczych powiem tylko, ze bardzo poważnie się zastanawiałem czy na prawdę muszę wylaczyz swój telefon komorkowy, gdyż nie sadze ze na pokładzie były na tyle nowoczesne urządzenia nawigacyjne żeby współczesny telefon mógł je zaklocic. No chyba ze telefonem poslyzylibysmy się jak młotkiem. Inna sprawa za obsługa nawet w komunikacie przy starcie nie mówiła nic o wylaczaniu telefonów. Przypuszczalnie marzeniem obslugi jest po prostu latać takimi samolotami gdzie będzie wymagane oglaszanie komunikatu o koniecznosci wylaczenia telefnow komorkowych.   

Wiecej juz nie bede sie rozpisywal o stanie floty linii uzbeckich, gdy nie chce nawet w myślach powracac do tego traumatycznego przeżycia. Skoncentruje się na posiłku glownym podawanym na pokładzie samolotu tych linni. 

A wiec dostałem tacke plastikową z zestawem jak na zdjęciu poniżej. W sklad posiłku wchodziło:

- bułka zwykła sucha 

- ser topiony w małym plastikowym pojemniczk

- dzemik również w małym pojemniczku

- deserek w postaci kawałka raczej suchego ale za to z jednym rodzynkiem ciastka

i

- kawalek kebasy :) o długości około 12 cm... wiec czym chata bogata 

 Nie muszę chyba tez opisywać ze w ciagu kilku minut cały samolot a potem również i wszyscy pasażerowie pachneli ta własnie kiełbasa. I to pomimo tego ze bardzo szybko została zjedzona z apetytem przez pasażerów.